พระเทพวชิรคุณ

ในสระน้ำบ้านนอก ดอกบัวไม่ได้เกิดจากน้ำใสสะอาดเสมอไป หลายครั้งมันแทงยอดขึ้นมาจากโคลนตมที่มีกลิ่น มีเศษใบไม้เน่า และมีความขุ่นมัวปะปนอยู่เต็มพื้นน้ำ แต่เมื่อดอกบัวบาน มันไม่ได้หันกลับไปกล่าวโทษโคลน ไม่ได้ประกาศว่าตนบริสุทธิ์กว่าโคลน และไม่ได้เรียกร้องให้ใครมารับรองความงามของตน มันเพียงบานตามเหตุปัจจัย แล้วปล่อยให้แสงเช้าเห็นเอง

"ลาภ เสื่อมลาภ ยศ เสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข ทุกข์ ธรรมเหล่านี้ในหมู่มนุษย์ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา"
— โลกธรรมสูตร

โคลนตมของโลกธรรม
ชีวิตของผู้คนย่อมไม่พ้นโลกธรรมแปด บางวันมีลาภ บางวันเสื่อมลาภ บางวันมีคนยกย่อง บางวันมีคนตำหนิ คำสรรเสริญและคำนินทาเหมือนโคลนตมในสระเดียวกัน หากเราก้มลงไปกวนมันด้วยความอยากเอาชนะ น้ำก็ยิ่งขุ่น แต่หากเราตั้งหลักอยู่กับสติ โคลนตมก็ยังเป็นโคลนตม ส่วนใจที่รู้ทันก็ยังมีโอกาสแทงยอดขึ้นจากความขุ่นนั้นได้

ไม่แบกคำชม ไม่แบกคำตำหนิ
คำชมทำให้ใจพองโตได้ง่ายพอๆ กับคำตำหนิที่ทำให้ใจหดแฟบ ทั้งสองอย่างต่างเป็นเครื่องทดสอบความยึดมั่น หากได้ยินคำชมแล้วรีบสร้างตัวตนว่า "เราเป็นผู้ดี ผู้ถูกต้อง ผู้ควรเคารพ" ใจก็ถูกโลกจับไว้แล้ว หากได้ยินคำตำหนิแล้วรีบสร้างตัวตนว่า "เราเป็นผู้ถูกทำร้าย ผู้ต้องตอบโต้ ผู้ต้องอธิบายทุกอย่าง" ใจก็ยังถูกโลกจับไว้เช่นกัน

บัวไม่ต้องพิสูจน์กับโคลน
ดอกบัวไม่ชำระโคลนด้วยการทะเลาะกับโคลน แต่มันชำระตนด้วยการเติบโตพ้นน้ำ ผู้ปฏิบัติธรรมก็เช่นกัน ไม่จำเป็นต้องใช้ทั้งชีวิตเพื่อพิสูจน์ตนต่อเสียงทุกเสียงที่ผ่านเข้ามา สิ่งที่ควรพิสูจน์มีเพียงอย่างเดียว คือเมื่อถ้อยคำเหล่านั้นมากระทบ ใจยังรู้ทันหรือไม่ ใจยังเมตตาได้หรือไม่ และใจยังไม่เบียดเบียนตนเองกับผู้อื่นได้หรือไม่

ความเงียบที่ไม่ใช่การแพ้
ในโลกที่ทุกคนมีพื้นที่พูด ความเงียบมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นความพ่ายแพ้ แต่ในทางธรรม ความเงียบที่เกิดจากปัญญาเป็นกำลังอย่างหนึ่ง เพราะมันแสดงว่าใจไม่จำเป็นต้องวิ่งออกไปตอบสนองทุกแรงกระทบ ความเงียบเช่นนี้ไม่ใช่ความกลัว ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นการรักษาจิตให้ไม่ตกเป็นทาสของการยืนยันตัวตน

เมื่อเห็นดอกบัวในสระน้ำ จึงควรระลึกว่า ความบริสุทธิ์ไม่ได้เกิดจากการไม่มีโคลน แต่เกิดจากการไม่ยอมให้โคลนกลายเป็นเจ้าของใจ ผู้ที่ถูกสรรเสริญแล้วไม่หลง ถูกนินทาแล้วไม่ชัง ได้ลาภแล้วไม่เมา เสื่อมลาภแล้วไม่สิ้นหวัง ผู้นั้นย่อมค่อยๆ บานขึ้นจากโลกธรรม เหมือนดอกบัวที่ไม่ต้องประกาศตน แต่ความสงบของมันกล่าวแทนทุกสิ่งแล้ว